Masz prawo nas wypróbować >>>

Samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste może nabyć jej własność przez zasiedzenie

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 9 grudnia 2016 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 57/16 samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste może nabyć jej własność przez zasiedzenie.

W uchwale tej Sąd Najwyższy w powiększonym składzie odpowiedział na pytanie:

Czy samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej może nabyć własność tej nieruchomości przez zasiedzenie?”.

Powyższe pytanie powstało przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego, w sprawie w której wnioskodawcy domagali się stwierdzenia, iż do małżeńskiej wspólności ustawowej nabyli przez zasiedzenie własność niezabudowanych części działek gruntu. Działki te wchodziły w skład nieruchomości będących własnością gminy, oddanej z kolei w użytkowanie wieczyste na rzecz spółdzielni.

Uczestnik postępowania nabył w postępowaniu upadłościowym zorganizowaną część przedsiębiorstwa spółdzielni, ale nie objął w posiadanie działek, które to graniczyły z nieruchomością wnioskodawców i stanowiły z nią całość gospodarczą (od lat 50. XX wieku były w samoistnym posiadaniu rodziców wnioskodawczyni, a od października 1976 roku w samoistnym posiadaniu wnioskodawców).

Sąd I instancji stwierdził zasiedzenie działek uznając, iż wnioskodawcy spełnili wszystkie przesłanki z art. 172 Kodeksu cywilnego (dalej jako: K.c.). Według Sądu Rejonowego obciążenie działek gruntu prawem użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, nie stoi na przeszkodzie nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie, ponieważ wszelkie ograniczenia mogą nastąpić tylko na mocy przepisu szczególnego, a skoro skutkiem zasiedzenia jest utrata prawa własności przez gminę, to w następstwie wygasa również prawo użytkowania wieczystego.

Sąd II instancji nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego i odwołał się do postanowienia Sądu Najwyższego z 14 marca 2012 roku o sygn. akt II CSK 127/11 oraz do uchwały Sądu Najwyższego z 28 marca 2014 roku o sygn. akt III CZP 8/14 stwierdzając, że samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste może nabyć przez zasiedzenie co najwyżej użytkowanie wieczyste, a nie własność. Ponadto, Sąd Okręgowy wyraził pogląd, iż uprawnienia właścicielskie wykonuje użytkownik wieczysty, który to występuje w stosunkach prawnorzeczowych z osobami trzecimi, a właściciel nie ma obowiązku interesowania się stanem nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste.

Sąd Najwyższy wobec wątpliwości powstałych przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej co do wykładni art. 172 K.c. w związku z art. 232 § 1 K.c. przekazał ją do rozpoznania powiększonemu składowi tego Sądu.

Nie podzielił on stanowiska Sądu Okręgowego co do możliwości zasiedzenia użytkowania wieczystego przez samoistnego posiadacza. Sad Najwyższy wskazał przy tym na ugruntowane w orzecznictwie poglądy, według których po pierwsze właściciel nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste jest jej posiadaczem samoistnym, a użytkownik wieczysty posiadaczem zależnym, w zakresie treści przysługującego mu prawa, po drugie, że z chwilą oddania gruntu w użytkowanie wieczyste w relacje prawnorzeczowe z osobami trzecimi wchodzi tylko użytkownik wieczysty (scedowanie uprawnień właścicielskich).

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, znajdującym również oparcie w dominującej linii orzeczniczej charakter posiadania właścicielskiego jest odmienny od charakteru posiadania użytkownika wieczystego, bowiem osoba, która wykonuje posiadanie właścicielskie, nie może nabyć przez zasiedzenie użytkowania wieczystego nieruchomości, a osoba posiadająca nieruchomość w zakresie treści użytkowania wieczystego nie może nabyć przez zasiedzenie jej własności.

Sąd Najwyższy wskazał również, iż powinnością właściciela jest badanie czy nieruchomość oddana w użytkowanie wieczyste jest użytkowana zgodnie z przeznaczeniem i czy użytkownik dąży do osiągnięcia celu ustanowienia tego prawa.

Jeżeli właściciel stracił posiadanie samoistne nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste i przez określony w ustawie czas nie odzyskał posiadania, to wówczas traci przysługujące mu do tej pory prawo do nieruchomości.

W uzasadnieniu omawianej uchwały Sąd Najwyższy powołał się na postanowienie tego Sądu z 18 stycznia 2008 roku o sygn. akt V CSK 383/07, w której przyjęto, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste nie może stanowić przeszkody dla zasiedzenia prawa własności nieruchomości. W Kodeksie cywilnym są bowiem wskazane przesłanki zasiedzenia własności gruntu, wśród których nie ma negatywnej przesłanki jaką jest jego oddanie w użytkowanie wieczyste.

Koncepcja zasiedzenia opiera się na utracie prawa własności przez dotychczas uprawnionego, która jest konsekwencją zaniechania jego wykonywania przez odpowiednio długi czas. Analogicznie, gdy użytkownik wieczysty zaniecha korzystania z przedmiotu na jakim zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego w zakresie w jakim powinien je wykonywać oraz dopuści osobę trzecią do władania nieruchomością w szerszym zakresie niż przysługujący jemu samemu, to posiadanie tej osoby skierowane będzie nie tylko przeciwko właścicielowi, ale i również przeciwko użytkownikowi wieczystemu.

Sąd Najwyższy uznał, że zasiedzenie własności gruntu oddanego w użytkownie wieczyste powoduje zarówno utratę jego własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jak i wygaśnięcie ustanowionego na nim prawa użytkowania wieczystego, które zgodnie z art. 232 K.c. nie może obciążać gruntów prywatnych.


Blog Prawniczy

  • Nowe zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości

    Od 14 maja 2019 roku biegnie roczny termin upływający 14 maja 2020 roku na wystąpienie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, jeżeli stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, albo gdy od wyżej wskazanego dnia, w którym zmieniono Ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (dalej jako: u.g.n.) do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy [por. art. 2 ust. 1 Ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2019, poz. 801; dalej jako: ustawa z 4 kwietnia 2019 roku) oraz art. 136 ust. 3 i 7 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym od 14 maja 2019 roku].

    Jeżeli w okresie od 1 stycznia 1998 roku do 14 maja 2019 roku, z powodu braku zgody wszystkich uprawnionych, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia albo nie zostało uwzględnione, poprzedni właściciel albo jego spadkobierca może złożyć do 14 maja 2020 roku żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (por. art. 3 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 roku).

    Podobnie, w przypadku, gdy w okresie od 1 stycznia 1998 roku do 14 maja 2019 roku, ze względu na nabycie nieruchomości w drodze umowy poprzedzonej rokowaniami, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia albo nie zostało uwzględnione, to poprzedni właściciel albo jego spadkobierca może złożyć do 14 maja 2020 roku żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (por. art. 3 ust. 2 ustawy z 4 kwietnia 2019 roku).

    więcej
  • Obciążenie hipoteką nieruchomości powstałej w wyniku zniesienia odrębnej własności lokalu obciążonego hipoteką

    W uchwale z 8 grudnia 2017 roku o sygn. akt III CZP 77/17 Sąd Najwyższy uznał, że w razie zniesienia odrębnej własności lokalu obciążonego hipoteką, hipoteka obciąża nieruchomość, w której skład wchodzi lokal będący wcześniej przedmiotem odrębnej własności.

    Uchwała zapadła na tle sprawy, w której Sąd Rejonowy dokonał zniesienia odrębnej własności lokalu obciążonego hipoteką umowną kaucyjną oraz podziału nieruchomości, na której posadowiony był budynek mieszkalny z wyodrębnionymi lokalami (jeden z lokali nie był obciążony hipoteką).

    Hipoteka ustanowiona na nieruchomości lokalowej została wpisana do księgi wieczystej nieruchomości gruntowej stanowiącej współwłasność dwóch osób – po 1/2 części.

    Sąd Rejonowy wyrokiem nakazał zmienić wpis hipoteki umownej kaucyjnej na całej nieruchomości poprzez wpisanie jej na udziale we współwłasności nieruchomości gruntowej byłego właściciela nieruchomości lokalowej obciążonej wcześniej hipoteką.

    Sąd Okręgowy rozpoznając apelację powziął wątpliwość co do wpływu zniesienia odrębnej własności lokalu na losy ustanowionej na nim hipoteki i w związku z tym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne.

    W omawianej uchwale Sąd Najwyższy podkreślił, że brak szczególnej regulacji, która chroniłaby wierzyciela hipotecznego w rozpatrywanym przypadku nie może być uznany za wynik decyzji ustawodawcy o nieistnieniu potrzeby udzielenia ochrony wierzycielowi hipotecznemu tylko za lukę legislacyjną.

    więcej