Obiekt budowlany albo jego część uznaje się za budowlę ochronną na podstawie wyznaczenia przez właściwy organ ochrony ludności, na podstawie porozumienia właściwego organu ochrony ludności z właścicielem lub zarządcą budynku albo na podstawie decyzji właściwego organu ochrony ludności, na zasadach określonych w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej.
Kryteria uznawania obiektu budowlanego za budowlę ochronną
Budowlą ochronną jest schron albo ukrycie. Schron to uznany za budowlę ochronną obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. Ukrycie to uznany za budowlę ochronną obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji niehermetycznej. Ich celem jest ochrona ludności cywilnej przed zagrożeniami.
Ustawodawca wymienił trzy możliwe sposoby uznania obiektu za budowlę ochronną. Są to:
- wyznaczenie przez właściwy organ ochrony ludności;
- porozumienie organu ochrony ludności z właścicielem lub zarządcą budynku;
- decyzja organu ochrony ludności.
W odniesieniu do jednego obiektu budowlanego można dokonać jednego wyznaczenia, zawrzeć jedno porozumienie albo wydać jedną decyzję o uznaniu za budowlę ochronną.
Uznając obiekt budowlany albo jego część za budowlę ochronną nadaje mu się status schronu lub ukrycia oraz daną kategorię odporności budowli ochronnej.
Za budowle ochronne uznaje się wyłącznie obiekty budowlane, które spełniają albo po przebudowie lub dostosowaniu mogą spełniać warunki techniczne, warunki techniczne użytkowania i warunki techniczne usytuowania, konieczne dla zapewnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony. Oznacza to, że nie każdy obiekt budowlany może pełnić funkcję budowli ochronnej.
Wójt (burmistrz, prezydent miasta) uznaje za budowlę ochronną wyłącznie obiekty budowlane, które będą budowlami ochronnymi istotnymi dla ochrony ludności gminy przed zagrożeniami. Starosta uznaje za budowlę ochronną wyłącznie obiekty budowlane, które będą budowlami ochronnymi istotnymi dla ochrony ludności powiatu przed zagrożeniami. Wojewoda uznaje za budowlę ochronną wyłącznie obiekty budowlane, które będą budowlami ochronnymi o znaczeniu ponadlokalnym.
Obiekt budowlany albo jego część, które przed dniem wejścia w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pełniły funkcję budowli ochronnej, w szczególności stanowiły schron albo ukrycie, mogą zostać uznane za budowlę ochronną w rozumieniu ww. ustawy, jeżeli spełniają wymagania zapewniające pełnienie funkcji obiektów zbiorowej ochrony.
Kryteria uznawania za budowlę ochronną obiektu określa nowe rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne.
Kontynuacja artykułu pod formularzem. ↓
Oddzwaniamy w dni robocze w godzinach 9:00 - 17:00.
Uznanie za budowlę ochronną w drodze wyznaczenia przez właściwy organ ochrony ludności
W celu zapewnienia realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda mogą wyznaczyć, w drodze zarządzenia, obiekty budowlane znajdujące się w ich władaniu lub we władaniu podległych im jednostek organizacyjnych, uznając je za budowle ochronne.
W tym przypadku mamy do czynienia z aktywnością właściwych organów administracji publicznej w zapewnianiu ochrony ludności. Są one uprawnione do samodzielnego wskazania jako budowli ochronnej obiektu lub jego części, który znajduje się w jej zasobach.
W zarządzeniu o uznaniu za budowlę ochronną określa się szczegółowe warunki użytkowania budowli ochronnej oraz zawiera się postanowienie o obowiązku udostępnienia budowli ochronnej na cele ochrony ludności. Zarządzenie o uznaniu za budowlę ochronną może dotyczyć również planowanego obiektu budowlanego.
Zarządzenie ma formę pisemną i musi zawierać: podstawę prawną, treść zarządzenia, termin wejścia w życie, podpis właściwego organu ochrony ludności. Zarządzenie nie może dotyczyć obiektu budowlanego dowolnie wybranego przez organ ochrony ludności (P. Grebla-Tarasek [w:] Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Komentarz, red. B. Skóbel, Warszawa 2025, art. 86).
Omawiana forma uznania za budowlę ochronną dotyczy obiektów budowlanych będących we władaniu wymienionych wyżej organów lub we władaniu podległych im jednostek organizacyjnych. To znaczy, że może mieć ona zastosowanie do ograniczonej liczby obiektów. W szczególności nie obejmuje nieruchomości prywatnych (A. Syryt [w:] Ochrona ludności i obrona cywilna. Komentarz, red. M. Szyrski, Warszawa 2025, art. 86).
Porozumienie organu ochrony ludności z właścicielem lub zarządcą budynku
W celu zapewnienia realizacji zadań w zakresie potrzeby ochrony ludności i obrony cywilnej wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda mogą zawrzeć z właścicielem lub zarządcą nieruchomości porozumienie o uznaniu obiektu budowlanego za budowlę ochronną.
W tym przypadku istnieje możliwość dobrowolnego uznania obiektu za budowlę ochronną, co może ułatwić współpracę między podmiotami publicznymi i prywatnymi. Wskazana forma otwiera możliwość skuteczniejszego wykorzystania istniejących zasobów budowlanych dla ochrony ludności.
Przed zawarciem porozumienia dokonuje się sprawdzenia obiektu budowlanego pod względem spełniania lub możliwości spełnienia warunków dla obiektów zbiorowej ochrony. Sprawdzenie obiektu budowlanego wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta albo wojewoda zlecają odpowiednio komendantowi powiatowemu (miejskiemu) Państwowej Straży Pożarnej lub powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego (w zależności od zakresu sprawdzenia).
W porozumieniu określa się szczegółowe obowiązki właściciela lub zarządcy oraz warunki użytkowania budowli ochronnej, w zakresie przewidzianym w ustawie a także zawiera się postanowienie o obowiązku udostępnienia budowli ochronnej na cele ochrony ludności na polecenie organu ochrony ludności.
Porozumienie może dotyczyć tylko obiektów budowlanych istniejących. Nie może zatem dotyczyć planowanego obiektu budowlanego.
Porozumienie ma szczególny tryb wypowiedzenia uregulowany w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej. Właściciel lub zarządca budowli ochronnej nie może jednostronnie wypowiedzieć porozumienia. Jeśli zdecyduje się na zakończenie współpracy, musi uzyskać zgodę właściwego organu ochrony ludności. Jeśli organ wyrazi zgodę, to wypowiedzenie ma charakter czynności materialno-technicznej, a zatem nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Jeśli natomiast organ odmówi wyrażenia zgody, wówczas musi on zrobić to w formie decyzji administracyjnej, co otwiera właścicielowi możliwość odwołania się od tej decyzji (A. Syryt [w:] Ochrona ludności i obrona cywilna. Komentarz, red. M. Szyrski, Warszawa 2025, art. 87).
Odwołanie od decyzji o odmowie wyrażenia zgody na wypowiedzenie porozumienia, wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starostę rozpatruje wojewoda. Odwołanie od decyzji wydanej przez wojewodę rozpatruje minister właściwy do spraw wewnętrznych. Rozpoznanie odwołania następuje na zasadach wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego.
Decyzja organu ochrony ludności
Jeżeli jest to uzasadnione koniecznością realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda mogą uznać obiekt budowlany za budowlę ochronną.
Do uznania dochodzi poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Ta forma jest dobrym rozwiązaniem w sytuacjach wymagających szybkiego reagowania wobec określonych zagrożeń. Organ może bowiem wydać decyzję administracyjną nakładającą na właściciela lub zarządcę obowiązek przystosowania obiektu do funkcji budowli ochronnej.
Decyzja o uznaniu za budowlę ochronną może dotyczyć również planowanego obiektu budowlanego.
Organ wydaje decyzję, uwzględniając ustalenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, biorąc pod uwagę uzasadniony interes właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, którego dotyczy decyzja.
Przed wydaniem decyzji o uznaniu za budowlę ochronną dokonuje się sprawdzenia obiektu budowlanego pod względem spełniania lub możliwości spełnienia warunków dla obiektów zbiorowej ochrony.
Decyzja o uznaniu za budowlę ochronną może być wydana na wniosek właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego albo z urzędu.
W decyzji o uznaniu za budowlę ochronną można określić szczegółowe obowiązki właściciela lub zarządcy oraz warunki użytkowania budowli ochronnej, w zakresie przewidzianym w ustawie. W decyzji zawiera się również postanowienie o obowiązku udostępnienia budowli ochronnej na cele ochrony ludności na polecenie organu ochrony ludności.
Od decyzji można wnieść odwołanie. Odwołanie od decyzji o uznaniu za budowlę ochronną wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starostę – rozpatruje wojewoda. Odwołanie od decyzji wydanej przez wojewodę rozpatruje minister właściwy do spraw wewnętrznych.
