Poni\u017cej przedstawiam swoisty „dekalog” w zakresie praw autorskich ka\u017cdego zaanga\u017cowanego w proces budowlany. Konsekwentne stosowanie tych (w du\u017cej mierze \u0142atwych do zapami\u0119tania) zasad, wskaz\u00f3wek i informacji pozwala unikn\u0105\u0107 spor\u00f3w i napi\u0119\u0107, kt\u00f3re mog\u0105 generowa\u0107 nieoczekiwane koszty i op\u00f3\u017anienia w pracach projektowych lub budowlanych. Budowa jest jednym z tych miejsc, w kt\u00f3rych najlepiej sprawdza si\u0119 fragment przysi\u0119gi Hipokratesa: „lepiej zapobiega\u0107 ni\u017c leczy\u0107”.<\/p>\n
<\/p>\n
Projekt budowlany mo\u017ce by\u0107 utworem, je\u017celi spe\u0142nia kryteria tw\u00f3rczo\u015bci okre\u015blone art. 1 ust. 1 <\/strong>ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej:\u00a0praut<\/strong>) \u2013 gdy jest przejawem dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej o indywidualnym charakterze, ustalonym w jakiejkolwiek postaci, niezale\u017cnie od warto\u015bci, przeznaczenia i sposobu wyra\u017cenia. Je\u017celi spe\u0142niona jest ta przes\u0142anka, to ochrona obejmuje zar\u00f3wno dokumentacj\u0119 projektow\u0105, jak i koncepcj\u0119, szkice czy modele.<\/p>\n Wed\u0142ug ustawy o prawie autorskim, ochrona przys\u0142uguje tw\u00f3rcy niezale\u017cnie od spe\u0142nienia jakichkolwiek formalno\u015bci (art. 1 ust. 4 praut<\/strong>). Warunkiem ochrony autorskiej projektu budowlanego nie jest zatem jego z\u0142o\u017cenie do organu administracji architektoniczno-budowlanej lub \u2013 tym bardziej – rejestracja w organizacji zbiorowego zarz\u0105dzania prawami autorskimi albo po\u015bwiadczenie daty stworzenia projektu u notariusza.<\/p>\n Ochrona autorska projektu przys\u0142uguje od momentu ustalenia utworu, niezale\u017cnie od jego uko\u0144czenia czy rejestracji.\u00a0Moment ustalenia utworu to chwila, w kt\u00f3rej utw\u00f3r przybiera jak\u0105kolwiek posta\u0107, nawet nietrwa\u0142\u0105, ale na tyle stabiln\u0105, by jego tre\u015b\u0107 i cechy mog\u0142y wywo\u0142a\u0107 efekt artystyczny i by\u0107 potencjalnie dost\u0119pne dla innych os\u00f3b poza autorem (zob. np. wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 25.04.1973 r., I CR 91\/73).<\/p>\n Skoro projekt budowlany mo\u017ce by\u0107 przedmiotem prawa autorskiego, to konsekwencj\u0105 tego statusu jest konieczno\u015b\u0107 zawierania pomi\u0119dzy projektantem (albo zespo\u0142em projektant\u00f3w) a inwestorem um\u00f3w o przeniesienie praw autorskich albo um\u00f3w licencyjnych w celu upowa\u017cnienia do korzystania z projektu.<\/p>\n Je\u017celi ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa maj\u0105tkowe mog\u0105 przej\u015b\u0107 na inne osoby na podstawie umowy (art. 41 ust. 1 pkt 1 praut<\/strong>). Przeniesienie praw daje nabywcy pe\u0142ni\u0119 praw do utworu \u2013 projektu budowlanego, ale nie wy\u0142\u0105cza autorskich praw osobistych tw\u00f3rcy-projektanta (por. np. prawo do autorstwa utworu; prawo do nienaruszalno\u015bci tre\u015bci i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania – w rozumieniu\u00a0art. 16 praut<\/strong>).<\/p>\n W przypadku przeniesienia na inwestora autorskich praw maj\u0105tkowych, inwestor co do zasady jako ich nabywca mo\u017ce przenie\u015b\u0107 je na inne osoby, chyba \u017ce umowa stanowi inaczej. Z kolei, w przypadku udzielenia licencji, inwestor jako licencjobiorca nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 upowa\u017cni\u0107 innej osoby do korzystania z projektu w zakresie uzyskanej licencji, chyba \u017ce strony postanowi\u0105 inaczej (art. 67 ust. 3 praut<\/strong>). Je\u017celi umowa nie zawiera wyra\u017anych postanowie\u0144 o przeniesieniu prawa, uwa\u017ca si\u0119, \u017ce tw\u00f3rca udzieli\u0142 licencji (art. 65 praut<\/strong>).<\/p>\n W ka\u017cdym przypadku pami\u0119taj, \u017ce licencja \u2013 dla swej skuteczno\u015bci \u2013\u00a0musi okre\u015bla\u0107: zakres, miejsce i czas korzystania z projektu budowlanego (art. 67 ust. 1 praut<\/strong>). Umowa licencyjna wy\u0142\u0105czna \u2013 tak jak umowa o przeniesienie autorskich praw maj\u0105tkowych – wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem niewa\u017cno\u015bci (art. 67 ust. 5<\/strong> i art. 53 praut<\/strong>).<\/p>\n Brak precyzyjnych postanowie\u0144 umowy mo\u017ce prowadzi\u0107 do spor\u00f3w. Z tej przyczyny zawsze warto szczeg\u00f3\u0142owo uregulowa\u0107 kwesti\u0119 zakresu, miejsca i czasu korzystania z projektu budowlanego w umowie. Nie zapominaj, \u017ce od zakresu udzielonego prawa, charakteru, zakresu korzystania i wielko\u015bci korzy\u015bci wynikaj\u0105cych z tego korzystania zale\u017cy wysoko\u015b\u0107 wynagrodzenia autorskiego (art. 43 praut<\/strong>).<\/p>\n Zgodnie z art. 61 praut<\/strong>: Bez wyra\u017anych postanowie\u0144 co do przeniesienia autorskich praw maj\u0105tkowych albo udzielenia licencji, inwestor nie mo\u017ce u\u017cy\u0107 projektu wielokrotnie ani go modyfikowa\u0107. Ponadto, prawo inwestora do modyfikowania projektu jest ograniczone autorskimi prawami osobistymi tw\u00f3rcy-projektanta. Nawet, gdyby inwestor naby\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 autorskich praw maj\u0105tkowych do projektu, to nie mo\u017ce, bez zgody tw\u00f3rcy, czyni\u0107 zmian w utworze, chyba \u017ce s\u0105 one spowodowane oczywist\u0105 konieczno\u015bci\u0105, a tw\u00f3rca nie mia\u0142by s\u0142usznej podstawy im si\u0119 sprzeciwi\u0107 (art. 49 ust. 2 praut<\/strong>).<\/p>\n Precyzyjne wskazanie zakresu wykorzystania projektu uchroni przed problemami zwi\u0105zanymi z b\u0142\u0119dn\u0105 interpretacj\u0105 lub niew\u0142a\u015bciwym zastosowaniem art. 61 praut<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do napi\u0119\u0107 czy konflikt\u00f3w pomi\u0119dzy projektantem a inwestorem albo innymi uczestnikami procesu budowlanego korzystaj\u0105cymi z praw autorskich do projektu. Z literalnej tre\u015bci wy\u017cej powo\u0142anego przepisu wynika, \u017ce znajduje on zastosowanie wy\u0142\u0105cznie w przypadku nabycia od tw\u00f3rcy egzemplarza projektu architektonicznego, je\u017celi zatem egzemplarz projektu zosta\u0142 uzyskany od nast\u0119pc\u00f3w prawnych tw\u00f3rcy, to powo\u0142anie si\u0119 na ten przepis b\u0119dzie w\u0105tpliwe.<\/p>\n Prawo pos\u0142uguje si\u0119 terminami takimi jak \u201eprojekt budowlany\u201d, \u201eprojekt techniczny\u201d, \u201eprojekt wykonawczy\u201d. S\u0105d Najwy\u017cszy dopu\u015bci\u0142 szerok\u0105 interpretacj\u0119 tych poj\u0119\u0107 w kontek\u015bcie prawa autorskiego \u2013 tak\u017ce projekty techniczne mog\u0105 by\u0107 uznane za utwory (zob. np. wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 25.05.2017 r., II CSK 531\/16). Z kolei utwory architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne zosta\u0142y literalnie wymienione jako przedmiot ochrony prawa autorskiego w art. 1 ust. 2 pkt 6 praut<\/strong>. Ochronie mo\u017ce podlega\u0107 te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 projektu budowlanego.<\/p>\n Pami\u0119taj, \u017ce ochronie podlega r\u00f3wnie\u017c opracowanie cudzego utworu – w szczeg\u00f3lno\u015bci t\u0142umaczenie, przer\u00f3bka, adaptacja. Rozporz\u0105dzanie i korzystanie z opracowania zale\u017cy od zezwolenia tw\u00f3rcy utworu pierwotnego (prawo zale\u017cne), chyba \u017ce autorskie prawa maj\u0105tkowe do utworu pierwotnego wygas\u0142y (art. 2 ust. 2 praut<\/strong>).<\/p>\n W razie w\u0105tpliwo\u015bci w konkretnym przypadku skonsultuj zakres ochrony autorskiej z prawnikiem.<\/p>\n To wskaz\u00f3wka przede wszystkim dla korzystaj\u0105cych z projektu. Wprowadzanie zmian w projekcie bez zgody autora mo\u017ce narusza\u0107 jego prawa osobiste, w tym prawo do integralno\u015bci utworu. W praktyce oznacza to, \u017ce nawet nabywca autorskich praw maj\u0105tkowych, nie mo\u017ce dowolnie modyfikowa\u0107 projektu bez zgody tw\u00f3rcy.<\/p>\n Jak wskazano powy\u017cej \u2013 nawet, gdyby inwestor naby\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 autorskich praw maj\u0105tkowych do projektu, to\u00a0nie mo\u017ce, bez zgody tw\u00f3rcy, czyni\u0107 zmian w utworze, chyba \u017ce s\u0105 one spowodowane oczywist\u0105 konieczno\u015bci\u0105, a tw\u00f3rca nie mia\u0142by s\u0142usznej podstawy im si\u0119 sprzeciwi\u0107\u00a0(art. 49 ust. 2 praut<\/strong>).<\/p>\n Kontynuacja artyku\u0142u pod formularzem. \u2193<\/strong><\/p>\n\t\tII. Pami\u0119taj o umowie przenosz\u0105cej prawa albo o umowie licencyjnej
\n<\/strong><\/h2>\nIII.\u00a0Zadbaj o precyzyjne wskazanie zakresu wykorzystania projektu
\n<\/strong><\/h2>\n
\n\u201eJe\u017celi umowa nie stanowi inaczej, nabycie egzemplarza projektu architektonicznego lub architektoniczno-urbanistycznego obejmuje prawo zastosowania go tylko do jednej budowy\u201d.<\/p>\nIV.\u00a0B\u0105d\u017a ostro\u017cny, gdy chodzi o zakres ochrony<\/h2>\n
V. Szanuj autorskie prawa osobiste projektanta, zw\u0142aszcza w razie potrzeby dokonania zmian w projekcie
\n<\/strong><\/h2>\n