Punktem wyj\u015bcia do opisu ochrony prawnoautorskiej gier planszowych i karcianych powinna by\u0107 tre\u015b\u0107 art. 1 ust. 2(1) ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: praut). Zgodnie z tym przepisem: „Ochron\u0105 obj\u0119ty mo\u017ce by\u0107 wy\u0142\u0105cznie spos\u00f3b wyra\u017cenia; nie s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105 odkrycia, idee, procedury, metody i zasady dzia\u0142ania oraz koncepcje matematyczne”. Literalne brzmienie zacytowanego przepisu wprowadza podstawowe rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy sposobem wyra\u017cenia a ideami lub zasadami gier.<\/p>\n
<\/p>\n
W praktyce sposobem wyra\u017cenia jest rezultat pracy tw\u00f3rczej, czyli forma dzie\u0142a. W przypadku gier b\u0119dzie to np. oryginalny kszta\u0142t figur, planszy, jej zdobienia plastyczne, rysunki lub ornamenty na rewersach kart, graficzna reprezentacja numer\u00f3w kart, itp. Ochronie w zakresie sposobu wyra\u017cenia mo\u017ce podlega\u0107 tak\u017ce za\u0142\u0105czona instrukcja, zw\u0142aszcza je\u015bli w oryginalny, przyst\u0119pny spos\u00f3b wyja\u015bnia zasady korzystania z gry. Wed\u0142ug ustawy: „Przedmiotem prawa autorskiego jest ka\u017cdy przejaw dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezale\u017cnie od warto\u015bci, przeznaczenia i sposobu wyra\u017cenia (utw\u00f3r)” (art. 1 ust. 1 praut). <\/span>Je\u017celi zatem kto\u015b skopiuje (dos\u0142ownie odzwierciedli, powieli) spos\u00f3b wyra\u017cenia gry, to powinien liczy\u0107 si\u0119 z zarzutem naruszenia praw autorskich.<\/p>\n Skoro zgodnie z ustaw\u0105 „(…) idee, procedury, metody i zasady dzia\u0142ania (…)” nie s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105, to zbi\u00f3r procedur sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 na zasady danej gry nie podlega prawu autorskiemu. Ka\u017cdy mo\u017ce zatem stworzy\u0107 gr\u0119 opart\u0105 na istniej\u0105cych zasadach, np. szachy, warcaby, chi\u0144czyk, makao, bryd\u017c, poker, karpatka, itd., bez pytania o czyj\u0105kolwiek zgod\u0119. Zreszt\u0105, w obrocie cz\u0119sto mamy do czynienia z grami, kt\u00f3rych zasady powsta\u0142y bardzo dawno temu (szachy – Indie, V wiek; warcaby – po\u0142udniowa Francja lub Hiszpania, XII wiek; bryd\u017c – wist – Anglia, XVI wiek).<\/p>\n Marginalnie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nawet gdyby istnia\u0142a ochrona zasad gier, to i tak w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w obiektywnie nie da\u0142oby si\u0119 ustali\u0107, od kogo konkretnie pochodz\u0105 poszczeg\u00f3lne regu\u0142y. Takie zasady, jak np.: ustawienie figur na szachownicy; dozwolone ruchy poszczeg\u00f3lnych figur szachowych; spos\u00f3b ustalenia, kto wykonuje pierwszy ruch; warto\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych figur; wz\u00f3r szachownicy (32 pola czarne, 32 pola bia\u0142e u\u0142o\u017cone w 8 liniach pionowych i poziomych) nie podlegaj\u0105 ochronie.<\/p>\n Pomys\u0142 na gr\u0119 nie jest chroniony (bo sta\u0142oby to na przeszkodzie rozpowszechnieniu idei gry); ochronie podlega spos\u00f3b wyra\u017cenia tego pomys\u0142u. Je\u017celi kto\u015b narysuje patykiem na pla\u017cy tymczasow\u0105 szachownic\u0119 i stworzy figury z patyk\u00f3w, to oczywi\u015bcie mo\u017ce zagra\u0107 w szachy lub warcaby bez pytania o czyj\u0105kolwiek zgod\u0119 i bez uiszczania tantiem na czyj\u0105kolwiek rzecz.<\/p>\n Je\u017celi dosz\u0142oby do naruszenia chronionych element\u00f3w gry, to ustawa przewiduje nast\u0119puj\u0105ce sankcje:<\/p>\n W przypadku naruszenia autorskich praw maj\u0105tkowych, uprawniony mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 od osoby, kt\u00f3ra naruszy\u0142a prawa:<\/p>\n Uprawniony mo\u017ce si\u0119 domaga\u0107 jednokrotnego albo wielokrotnego og\u0142oszenia w prasie o\u015bwiadczenia o odpowiedniej tre\u015bci i formie lub podania do publicznej wiadomo\u015bci cz\u0119\u015bci albo ca\u0142o\u015bci orzeczenia s\u0105du wydanego w rozpatrywanej sprawie, w spos\u00f3b i w zakresie okre\u015blonym przez s\u0105d.<\/p>\n S\u0105d mo\u017ce nakaza\u0107 osobie, kt\u00f3ra naruszy\u0142a autorskie prawa maj\u0105tkowe, na jej wniosek i za zgod\u0105 uprawnionego, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zap\u0142at\u0119 stosownej sumy pieni\u0119\u017cnej na rzecz uprawnionego, je\u017celi zaniechanie naruszania lub usuni\u0119cie skutk\u00f3w naruszenia by\u0142oby dla osoby naruszaj\u0105cej niewsp\u00f3\u0142miernie dotkliwe.<\/p>\n Ponadto, s\u0105d, rozstrzygaj\u0105c o naruszeniu prawa, mo\u017ce orzec na wniosek uprawnionego o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz \u015brodkach i materia\u0142ach u\u017cytych do ich wytworzenia, w szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017ce orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet nale\u017cnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekaj\u0105c, s\u0105d uwzgl\u0119dnia wag\u0119 naruszenia oraz interesy os\u00f3b trzecich.<\/p>\n W nast\u0119pstwie ochrony gier na gruncie prawa autorskiego, wydawca gry planszowej czy karcianej, utrwalaj\u0105cy jej egzemplarze utworu technik\u0105 drukarsk\u0105 powinien naby\u0107 w odpowiednim zakresie (na niezb\u0119dnych polach eksploatacji) maj\u0105tkowe prawa autorskie lub licencj\u0119 do tych element\u00f3w gry, kt\u00f3re s\u0105 utworami. Zgoda podmiotu uprawnionego b\u0119dzie niezb\u0119dna r\u00f3wnie\u017c, gdyby kszta\u0142ty figur lub ornamentyka kart mia\u0142a zmieni\u0107 si\u0119 w kolejnej edycji gry, a zmian dokonywa\u0142a osoba nieb\u0119d\u0105ca tw\u00f3rc\u0105 pierwotnym dzie\u0142a.<\/p>\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ochron\u0119 gier w prawie w\u0142asno\u015bci intelektualnej mo\u017cna realizowa\u0107 tak\u017ce poprzez rejestracj\u0119 znaku towarowego obejmuj\u0105cego nazw\u0119 lub logotyp gry.<\/p>\n Znakiem towarowym mo\u017ce by\u0107 ka\u017cde oznaczenie umo\u017cliwiaj\u0105ce odr\u00f3\u017cnienie towar\u00f3w jednego przedsi\u0119biorstwa od towar\u00f3w innego przedsi\u0119biorstwa oraz mo\u017cliwe do przedstawienia w rejestrze znak\u00f3w towarowych w spos\u00f3b pozwalaj\u0105cy na ustalenie jednoznacznego i dok\u0142adnego przedmiotu udzielonej ochrony.<\/p>\n Na znak towarowy mo\u017ce by\u0107 udzielone prawo ochronne. Przy rejestracji obowi\u0105zuj\u0105 regu\u0142y \u015bci\u015ble okre\u015blone prawem. Nie udziela si\u0119 np. prawa ochronnego na znak towarowy, kt\u00f3rego u\u017cywanie narusza prawa osobiste lub maj\u0105tkowe os\u00f3b trzecich; albo kt\u00f3ry jest identyczny ze znakiem towarowym, na kt\u00f3ry udzielono prawa ochronnego z wcze\u015bniejszym pierwsze\u0144stwem na rzecz innej osoby dla identycznych towar\u00f3w.<\/p>\n Ponadto, nie udziela si\u0119 prawa ochronnego na oznaczenie, kt\u00f3re m.in.: (a) nie nadaje si\u0119 do odr\u00f3\u017cniania w obrocie towar\u00f3w, dla kt\u00f3rych zosta\u0142o zg\u0142oszone; (b) zosta\u0142o zg\u0142oszone w z\u0142ej wierze; (c) jest sprzeczne z porz\u0105dkiem publicznym lub dobrymi obyczajami; (d) zawiera element o wysokiej warto\u015bci symbolicznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci o charakterze religijnym, patriotycznym lub kulturowym, kt\u00f3rego u\u017cywanie obra\u017ca\u0142oby uczucia religijne, patriotyczne lub tradycj\u0119 narodow\u0105; lub: (e) zawiera urz\u0119dowo uznane oznaczenie przyj\u0119te do stosowania w obrocie, w szczeg\u00f3lno\u015bci znak bezpiecze\u0144stwa, znak jako\u015bci lub cech\u0119 legalizacji, w zakresie, w jakim mog\u0142oby to wprowadzi\u0107 odbiorc\u00f3w w b\u0142\u0105d co do charakteru takiego oznaczenia, o ile zg\u0142aszaj\u0105cy nie wyka\u017ce, \u017ce jest uprawniony do jego u\u017cywania.<\/p>\n Zagadnienia dotycz\u0105ce ochrony prawnej gier s\u0105 na tyle z\u0142o\u017cone i specyficzne, \u017ce obiektywnie niemo\u017cliwe jest udzielenie uniwersalnych porad sprawdzaj\u0105cych si\u0119 w ka\u017cdej sytuacji. W ka\u017cdym konkretnym przypadku zalecana jest wizyta u prawnika specjalizuj\u0105cego si\u0119 w zagadnieniach prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej (prawa autorskiego i prawa w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej).<\/p>\n\t\tZasady (idea) gry jako element niechroniony prawem autorskim<\/strong><\/h2>\n
Sankcje przewidziane ustaw\u0105 o prawie autorskim i prawach pokrewnych za naruszenia chronionych element\u00f3w gry<\/strong><\/h2>\n
\n
\n
Nabycie autorskich praw maj\u0105tkowych lub licencji jako warunek legalnego utrwalania i zwielokrotniania egzemplarzy gry<\/strong><\/h2>\n
Inne istotne zagadnienia zwi\u0105zane z prawn\u0105 ochron\u0105 gier<\/strong><\/h2>\n