Naruszenie praw autorskich do projektu budowlanego poci\u0105ga za sob\u0105 zar\u00f3wno odpowiedzialno\u015b\u0107 cywiln\u0105, jak i karn\u0105. Przepisy polskiego prawa odnosz\u0105 si\u0119 do wielu powszechnie spotykanych sytuacji. Karane jest m.in.: (a) przyw\u0142aszczenie autorstwa cudzego dzie\u0142a; (b) rozpowszechnianie utworu bez podania nazwiska lub pseudonimu tw\u00f3rcy; (c) zniekszta\u0142cenie utworu; rozpowszechnianie dzie\u0142a bez pozwolenia; (d) nielegalne utrwalanie i zwielokrotnianie dzie\u0142 chronionych. Penalizowane jest r\u00f3wnie\u017c paserstwo w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych. Wskazane naruszenia mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c podstaw\u0105 wyst\u0105pienia z roszczeniami cywilnymi o odszkodowanie.<\/p>\n
<\/p>\n
Znamiona wy\u017cej wymienionych czyn\u00f3w zabronionych mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 tak\u017ce w odniesieniu do dokumentacji budowlanej.<\/p>\n
Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 r\u00f3\u017cne rodzaje dokumentacji budowlanej, kt\u00f3re mog\u0105 podlega\u0107 ochronie autorskiej, gdy spe\u0142niaj\u0105 przes\u0142anki utworu w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: praut). Przedmiotem ochrony przy spe\u0142nieniu przes\u0142anek tw\u00f3rczo\u015bci mog\u0105 by\u0107: (a) projekt koncepcyjny (na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj wst\u0119pne rzuty, przekroje lub wizualizacje obiektu budowlanego o du\u017cym stopniu og\u00f3lno\u015bci); (b) projekt budowlany (rozumiany jako zbi\u00f3r dokument\u00f3w dotycz\u0105cych inwestycji budowlanej, zawieraj\u0105cy m.in. projekt zagospodarowania dzia\u0142ki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany i projekt techniczny); (c) projekt wykonawczy.<\/p>\n
W budownictwie podstawowe znaczenie dla ochrony autorskiej dzie\u0142 ma co do zasady element tw\u00f3rczego kszta\u0142towania zagospodarowywanej przestrzeni. Z tej przyczyny przy badaniu autorskiego charakteru prac projektowych innych ni\u017c architektoniczne istotne jest ustalenie wp\u0142ywu danego rozwi\u0105zania projektowego na indywidualno\u015b\u0107 zastosowanych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n
Na co dzie\u0144 mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 np. o plagiatach utwor\u00f3w muzycznych lub s\u0142owno-muzycznych (np. utwor\u00f3w pop, rock, jazz, blues), s\u0142ownych (np. powie\u015bci, fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cek), czy utwor\u00f3w plastycznych (obraz, plakat, grafika, rysunek). Splagiatowa\u0107 mo\u017cna rzecz jasna r\u00f3wnie\u017c dokumentacj\u0119 budowlan\u0105 \u2013 w zakresie, w jakim poszczeg\u00f3lne sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na ni\u0105 dokumenty stanowi\u0105 utwory w rozumieniu prawa autorskiego.<\/p>\n
Prawo nie zawiera definicji plagiatu. Natomiast w pi\u015bmiennictwie najcz\u0119\u015bciej przyjmuje si\u0119, \u017ce jest to bezprawne przyw\u0142aszczenie, czyli po prostu przypisanie sobie autorstwa ca\u0142o\u015bci albo cz\u0119\u015bci cudzego utworu. Dla istnienia plagiatu niezb\u0119dne jest wyst\u0105pienie co najmniej trzech element\u00f3w: (1) przej\u0119cie z czyjego\u015b utworu element\u00f3w oryginalnych; (2) rozpoznawalno\u015b\u0107 przej\u0119tych element\u00f3w; (3)\u00a0oznaczenie cudzego utworu lub jego cz\u0119\u015bci w\u0142asnym nazwiskiem (zob. Z. \u0106wi\u0105kalski, B. G\u00f3rnikowska [w:]\u00a0Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych<\/em> [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz<\/em>, Warszawa 2021, art. 115).<\/p>\n W literaturze wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 dwie postaci plagiatu: plagiat jawny (zwany r\u00f3wnie\u017c oczywistym) \u2013 polegaj\u0105cy na przej\u0119ciu cudzego utworu w ca\u0142o\u015bci lub w znacznej jego cz\u0119\u015bci w niezmienionej postaci oraz plagiat ukryty \u2013 wyst\u0119puj\u0105cy, gdy bezprawna kopia orygina\u0142u zostaje dokonana w postaci bardziej przekszta\u0142conej.<\/p>\n Naruszenie praw do dokumentacji projektowej (np. projektu budowlanego) mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 zar\u00f3wno poprzez plagiat jawny, jak i plagiat ukryty.<\/p>\n Cz\u0119sto spotykanym naruszeniem jest rozpowszechnianie (czyli publiczne udost\u0119pnienie w jakikolwiek spos\u00f3b) utworu bez pozwolenia. W praktyce chodzi tu o sytuacj\u0119 korzystania z utworu bez wcze\u015bniejszego nabycia licencji lub przeniesienia autorskich praw maj\u0105tkowych do dzie\u0142a, np. dokumentacji budowlanej do przeprowadzenia rob\u00f3t budowlanych. W gr\u0119 wchodzi\u0107 mo\u017ce tak\u017ce rozpowszechnienie dzie\u0142a wbrew warunkom licencji, tj. np. wykorzystanie dokumentacji budowlanej do kolejnej budowy, jej wykradni\u0119cie w celu uzyskania pozwolenia na budow\u0119 albo wykonywanie projekt\u00f3w wykonawczych lub zamiennych na podstawie tej dokumentacji bez zgody.<\/p>\n Naruszenie praw\u00a0poci\u0105ga za sob\u0105 nie tylko odpowiedzialno\u015b\u0107 cywiln\u0105, w ramach kt\u00f3rej mo\u017cna np. domaga\u0107 si\u0119 odszkodowania. Wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sankcje karne. Kary przewidziane za naruszenia praw\u00a0obejmuj\u0105: grzywn\u0119, ograniczenie wolno\u015bci i pozbawienie wolno\u015bci. Jest to standardowy katalog kar, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 prawo karne. Wydaj\u0105c wyrok i wymierzaj\u0105c kar\u0119 s\u0105d bada, czy jej dolegliwo\u015b\u0107 nie przekracza stopnia winy, uwzgl\u0119dnia stopie\u0144 spo\u0142ecznej szkodliwo\u015bci czynu oraz bierze pod uwag\u0119 cele zapobiegawcze i wychowawcze, kt\u00f3re ma osi\u0105gn\u0105\u0107 w stosunku do skazanego. Zgodnie z unormowaniami Kodeksu karnego, wymierzaj\u0105c kar\u0119 s\u0105d powinien wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 tak\u017ce potrzeby w zakresie kszta\u0142towania \u015bwiadomo\u015bci prawnej spo\u0142ecze\u0144stwa, co w przypadku narusze\u0144\u00a0mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie istotne.<\/p>\n Ponadto prawo przewiduje, aby s\u0105d wymierzaj\u0105c kar\u0119 uwzgl\u0119dni\u0142 w szczeg\u00f3lno\u015bci motywacj\u0119 i spos\u00f3b zachowania si\u0119 sprawcy, rodzaj i rozmiar ujemnych nast\u0119pstw przest\u0119pstwa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i warunki osobiste sprawcy, spos\u00f3b \u017cycia przed pope\u0142nieniem przest\u0119pstwa i zachowanie si\u0119 po jego pope\u0142nieniu, a zw\u0142aszcza staranie o naprawienie szkody lub zado\u015b\u0107uczynienie w innej formie spo\u0142ecznemu poczuciu sprawiedliwo\u015bci, a tak\u017ce zachowanie si\u0119 pokrzywdzonego. Ustawa nakazuje r\u00f3wnie\u017c wzi\u0119cie pod uwag\u0119 stopnia naruszenia ci\u0105\u017c\u0105cych na sprawcy obowi\u0105zk\u00f3w (np. szczeg\u00f3ln\u0105 staranno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 powinien przejawia\u0107 w dzia\u0142aniu profesjonalista \u2013 architekt) oraz czy przest\u0119pstwo zosta\u0142o pope\u0142nione wsp\u00f3lnie z nieletnim (co mo\u017ce mie\u0107 miejsce np. przy komputerowym nielegalnym kopiowaniu dokumentacji budowlanej).<\/p>\n Po\u017c\u0105danym standardem bran\u017cowym powinno by\u0107 zawarcie umowy przeniesienia praw autorskich lub umowy licencyjnej pomi\u0119dzy inwestorem a projektantem albo innym podmiotem posiadaj\u0105cym pe\u0142ni\u0119 praw do dokumentacji projektowej. W celu wyeliminowania wszelkich nieporozumie\u0144, umowa powinna szczeg\u00f3\u0142owo regulowa\u0107 pola eksploatacji, czyli spos\u00f3b korzystania z dzie\u0142a. Powinny si\u0119 w niej znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3\u0142owe postanowienia upowa\u017cniaj\u0105ce do wykonywania praw zale\u017cnych, tj. do dokonywania przer\u00f3bek, adaptacji poszczeg\u00f3lnych dzie\u0142 sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na dokumentacj\u0119 projektow\u0105. Istotne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c postanowienia dotycz\u0105ce zgody na dokonanie okre\u015blonych modyfikacji dokumentacji projektowej, Brak takich postanowie\u0144 mo\u017ce skutkowa\u0107 odpowiedzialno\u015bci\u0105 projektanta dokonuj\u0105cego tych przer\u00f3bek. Przepisy Prawa budowlanego niestety nie odsy\u0142aj\u0105 w tym zakresie do przepis\u00f3w prawa autorskiego.<\/p>\n Nale\u017cy zawsze pami\u0119ta\u0107, \u017ce znaczne nak\u0142ady finansowe na inwestycje budowlane powoduj\u0105 konieczno\u015b\u0107 uzyskania przez inwestora autorskich praw maj\u0105tkowych lub licencji do dokumentacji projektowej. Kwestie te powinny zosta\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo uregulowane w umowie zawieraj\u0105cej odpowiednie o\u015bwiadczenia stron.<\/p>\n Stosunkowo wiele problem\u00f3w praktycznych poci\u0105ga za sob\u0105 art. 61 praut, cyt.: „Je\u017celi umowa nie stanowi inaczej, nabycie od tw\u00f3rcy egzemplarza projektu architektonicznego lub architektoniczno-urbanistycznego obejmuje prawo zastosowania go tylko do jednej budowy”. Skutkiem zastosowania ww. przepisu jest powstanie jednorazowego wyj\u0105tku od monopolu autorskiego tw\u00f3rcy dozwalaj\u0105cego nabywcy projektu budowlanego na wykorzystanie go do jednej budowy.<\/p>\n Nawet gdyby hipotetycznie uzna\u0107, \u017ce przepis art. 61 praut daje uprawnienia zbli\u017cone do licencji (bo ustawa nakazuje w braku wyra\u017anego postanowienia o zbyciu prawa domniemywa\u0107 udzielenie licencji), to bez wyra\u017anego postanowienia umownego nie mo\u017cna upowa\u017cni\u0107 innego (kolejnego w \u0142a\u0144cuchu) podmiotu do korzystania z dzie\u0142a w zakresie uzyskanego upowa\u017cnienia. Nie wolno dowolnie i sprzecznie z gramatyczn\u0105 (j\u0119zykow\u0105) wyk\u0142adni\u0105 art. 61 praut uznawa\u0107, \u017ce przepis ten uprawnia do eksploatacji projektu w ka\u017cdy spos\u00f3b podporz\u0105dkowany jego materialnej realizacji w postaci budowy (por. np. wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 22 marca 2019 r.,\u00a0I CSK 104\/18).\u00a0Taka wyk\u0142adnia przepisu jest zbyt daleko id\u0105ca i grozi nadu\u017cyciem praw architekta \u2013 tw\u00f3rcy projektu. Korzystaj\u0105cy poniesie w\u00f3wczas odpowiedzialno\u015b\u0107 z tytu\u0142u nielegalnej eksploatacji projektu.<\/p>\n\t\tTypy narusze\u0144 praw do dokumentacji budowlanej<\/h2>\n
Sankcje prawne<\/h2>\n
Jak mog\u0105 si\u0119 chroni\u0107 inwestor i projektant?<\/h2>\n
Co je\u015bli nie ma umowy?<\/h2>\n