S\u0105d Najwy\u017cszy w dniu 9 grudnia 2021 r. podj\u0105\u0142 wa\u017cn\u0105 dla bran\u017cy budowlanej uchwa\u0142\u0119 dotycz\u0105c\u0105 kar umownych. Potwierdza ona mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastrze\u017cenia kary umownej na wypadek niewykonania albo nienale\u017cytego wykonania czynno\u015bci zwi\u0105zanych z przygotowaniem rob\u00f3t budowlanych. W orzeczeniu odniesiono si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do kwestii okre\u015blenia maksymalnej wysoko\u015bci kary umownej i to w spos\u00f3b odmienny ni\u017c w innej uchwale S\u0105du Najwy\u017cszego wydanej tego samego dnia.<\/p>\r\n
<\/p>\r\n
Uchwa\u0142a o sygn. III CZP 26\/21 zosta\u0142a podj\u0119ta w zwi\u0105zku ze spraw\u0105 o zap\u0142at\u0119 kar umownych wynikaj\u0105cych z op\u00f3\u017anienia zamawiaj\u0105cego w wykonaniu obowi\u0105zk\u00f3w ci\u0105\u017c\u0105cych na nim na podstawie umowy o roboty budowlane. Zgodnie z umow\u0105, zamawiaj\u0105cy by\u0142 zobowi\u0105zany m.in. do przekazania frontu rob\u00f3t, zapewnienia i dostawy materia\u0142\u00f3w oraz sprz\u0119tu wraz z obs\u0142ug\u0105. Zamawiaj\u0105cy nie wykona\u0142 (lub nienale\u017cycie wykona\u0142) ci\u0105\u017c\u0105ce na nim obowi\u0105zki, przez co wykonawca nie m\u00f3g\u0142 zrealizowa\u0107 zleconych mu rob\u00f3t budowlanych.<\/p>\r\n
Zgodnie z umow\u0105, zamawiaj\u0105cy mia\u0142 zap\u0142aci\u0107 wykonawcy kar\u0119 umown\u0105 m.in. w razie zw\u0142oki w wykonaniu obowi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re na nim ci\u0105\u017c\u0105 w wysoko\u015bci 0,2% wynagrodzenia brutto za przedmiot umowy za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki. W ten sam spos\u00f3b strony okre\u015bli\u0142y podstawy obliczenia kary umownej nale\u017cnej zamawiaj\u0105cemu w przypadku zw\u0142oki wykonawcy.<\/p>\r\n
Rozpatruj\u0105c przedstawione zagadnienie prawne, S\u0105d Najwy\u017cszy podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119, w kt\u00f3rej wskaza\u0142 m.in., \u017ce dopuszczalne jest zastrze\u017cenie kary umownej na wypadek niewykonania albo nienale\u017cytego wykonania przez wierzyciela czynno\u015bci, bez kt\u00f3rej \u015bwiadczenie d\u0142u\u017cnika w umowie o roboty budowlane nie mo\u017ce by\u0107 spe\u0142nione.<\/p>\r\n
W uzasadnieniu orzeczenia wyja\u015bniono, \u017ce z definicji umowy o roboty budowlane wynika obowi\u0105zek inwestora do przeprowadzenia czynno\u015bci zwi\u0105zanych z przygotowaniem rob\u00f3t budowlanych (np. przekazania terenu budowy wykonawcy czy uzyskania stosownych pozwole\u0144 publicznoprawnych). Bez zrealizowania tych czynno\u015bci, wykonawca nie mo\u017ce przyst\u0105pi\u0107 do wykonania umowy. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do og\u00f3lnych zasad prawa zobowi\u0105za\u0144, S\u0105d Najwy\u017cszy zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce wierzyciel powinien wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z d\u0142u\u017cnikiem przy wykonaniu jego zobowi\u0105zania. W razie zw\u0142oki wierzyciela, d\u0142u\u017cnik mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 naprawienia wynik\u0142ej st\u0105d szkody. Wierzyciel dopuszcza si\u0119 zw\u0142oki m.in. wtedy, gdy odmawia dokonania czynno\u015bci, bez kt\u00f3rej \u015bwiadczenie nie mo\u017ce by\u0107 spe\u0142nione.<\/p>\r\n
Z uchwa\u0142y wynika, \u017ce strony zastrzegaj\u0105c kar\u0119 umown\u0105 mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 j\u0105 w spos\u00f3b swobodny, cho\u0107 w granicach prawa. Nie jest uzasadnione ograniczanie mo\u017cliwo\u015bci zastrze\u017cenia kary umownej tylko w odniesieniu do \u015bwiadczenia g\u0142\u00f3wnego umowy. Kara umowna mo\u017ce dotyczy\u0107 innego zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego wynikaj\u0105cego z umowy. S\u0105d Najwy\u017cszy wyrazi\u0142 pogl\u0105d, i\u017c mo\u017cliwe jest zastrze\u017cenie kary umownej na wypadek zw\u0142oki wierzyciela \u2013 rozumianej jako brak wykonania (lub nienale\u017cyte wykonanie) czynno\u015bci, bez kt\u00f3rej \u015bwiadczenie d\u0142u\u017cnika nie mo\u017ce by\u0107 spe\u0142nione. Oznacza to, \u017ce kara umowna nie musi dotyczy\u0107 niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania \u201eg\u0142\u00f3wnego\u201d przedmiotu umowy o roboty budowlane. Odpowiedzialno\u015bci\u0105 z tytu\u0142u kar umownych mog\u0105 zosta\u0107 obj\u0119te r\u00f3wnie\u017c czynno\u015bci przygotowawcze, niezb\u0119dne do wykonania rob\u00f3t budowlanych przez wykonawc\u0119. S\u0105d Najwy\u017cszy zaznaczy\u0142, \u017ce skoro takie postanowienie umowne stanowi zastrze\u017cenie kary umownej, mo\u017cliwe jest zastosowanie do niej instytucji miarkowania kary umownej.<\/p>\r\n
W omawianej uchwale wyja\u015bniono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce maksymalna wysoko\u015b\u0107 kary umownej nie musi by\u0107 wyra\u017cona w kwocie pieni\u0119\u017cnej \u2013 wystarczy, \u017ce mo\u017cna j\u0105 oznaczy\u0107 na podstawie umowy i w \u015bwietle okoliczno\u015bci sprawy.<\/p>\r\n
S\u0105d Najwy\u017cszy opowiedzia\u0142 si\u0119 za pogl\u0105dem, i\u017c okre\u015blenie wysoko\u015bci kary umownej nie musi polega\u0107 na podaniu konkretnej kwoty a wystarczaj\u0105ce jest oznaczenie podstaw do jej obliczenia. Cho\u0107 nie wskazano wprost na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyra\u017cenia kary umownej jako procenta wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki, to powy\u017csze sformu\u0142owanie wydaje si\u0119 dopuszcza\u0107 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\r\n
Odnosz\u0105c si\u0119 do okresu za jaki mo\u017cna naliczy\u0107 kar\u0119 umown\u0105, wyja\u015bniono, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od sprawy powinno by\u0107 to nie d\u0142u\u017cej ni\u017c trwa stan b\u0119d\u0105cy form\u0105 naruszenia zobowi\u0105zania albo do czasu rozwi\u0105zania umowy.<\/p>\r\n
Za trafny uznano pogl\u0105d przedstawiony w wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z 22 pa\u017adziernika 2015 r. o sygn. IV CSK 687\/14, i\u017c nieokre\u015blenie w umowie ko\u0144cowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obci\u0105\u017cenia zobowi\u0105zanego tym \u015bwiadczeniem w nieokre\u015blonym czasie, a wi\u0119c w istocie tworzy zobowi\u0105zanie wieczne, nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119.<\/p>\r\n
W podsumowaniu uchwa\u0142y S\u0105d Najwy\u017cszy wskaza\u0142 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 okre\u015blenia kary umownej przez jednoznaczne przytoczenie podstaw do finalnego obliczenia jej wysoko\u015bci, jasnego dla stron ju\u017c w momencie zawierania umowy albo przez ustalenie mechanizmu, kt\u00f3rego zastosowanie da okre\u015blony wynik kwotowy (w takiej sytuacji przy zawarciu umowy powinny by\u0107 oznaczone parametry pozwalaj\u0105ce na jej obliczenie).<\/p>\r\n
Mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastrze\u017cenia kary umownej dla \u015bwiadczenia niepieni\u0119\u017cnego innego ni\u017c \u015bwiadczenie g\u0142\u00f3wne jest znana w orzecznictwie i powszechnie stosowana w praktyce. Potwierdzenie w omawianej uchwale dotychczasowego kierunku orzeczniczego z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 wzmocni pozycj\u0119 stron i ich swobod\u0119 przy zawieraniu um\u00f3w o roboty budowlane w kontek\u015bcie kszta\u0142towania kar umownych.<\/p>\r\n
W obecnych, trudnych dla bran\u017cy budowlanej czasach, zrozumia\u0142ym jest zastrzeganie kar umownych dotycz\u0105cych nie tylko zobowi\u0105zania g\u0142\u00f3wnego, ale tak\u017ce innych zobowi\u0105za\u0144 niepieni\u0119\u017cnych wynikaj\u0105cych z umowy. Zabezpiecza to interesy zar\u00f3wno inwestora jak i wykonawcy. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, aby przy formu\u0142owaniu postanowie\u0144 dotycz\u0105cych kar umownych, strony precyzyjnie poda\u0142y do jakich zdarze\u0144, stan\u00f3w czy sytuacji maj\u0105 one zastosowanie.<\/p>\r\n
Odnosz\u0105c si\u0119 do sposobu ustalenia wysoko\u015bci kary umownej, S\u0105d Najwy\u017cszy potwierdzi\u0142 dotychczasowe orzecznictwo i praktyk\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na wyznaczaniu jej wysoko\u015bci nie tylko jako okre\u015blonej kwoty. Analiza uzasadnienia uchwa\u0142y nasuwa jednak pewn\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 interpretacyjn\u0105, czy S\u0105d Najwy\u017cszy opowiedzia\u0142 si\u0119 za konieczno\u015bci\u0105 okre\u015blenia limitu kary umownej czy te\u017c dopu\u015bci\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastrze\u017cenia kary umownej bez ustalenia ko\u0144cowego terminu naliczania lub jej kwoty maksymalnej.<\/p>\r\n
Z jednej strony w tre\u015bci uchwa\u0142y mowa jest o \u201emaksymalnej wysoko\u015bci kary umownej\u201d oraz zaaprobowano stanowisko przedstawione w wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z 22 pa\u017adziernika 2015 r. o sygn. IV CSK 687\/14. Z drugiej strony wskazano, \u017ce mo\u017cliwe jest zastrze\u017cenie kary umownej przez ustalenie mechanizmu, kt\u00f3rego zastosowanie da okre\u015blony wynik kwotowy. S\u0105d Najwy\u017cszy wyja\u015bni\u0142, \u017ce w takiej sytuacji, o ile nie mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce strony przewidz\u0105 z g\u00f3ry czas, przez kt\u00f3ry jedna z nich b\u0119dzie pozostawa\u0142a w stanie naruszaj\u0105cym jej zobowi\u0105zania umowne, o tyle pozosta\u0142e parametry pozwalaj\u0105ce na obliczenie wysoko\u015bci kary umownej powinny by\u0107 oznaczalne ju\u017c przy zawarciu umowy. Mimo niejednoznacznej tre\u015bci uchwa\u0142y, wydaje si\u0119, \u017ce S\u0105d Najwy\u017cszy opowiedzia\u0142 si\u0119 za pogl\u0105dem nakazuj\u0105cym ustalenie limitu kary umownej ju\u017c na etapie zawierania umowy. Sta\u0142oby to w sprzeczno\u015bci z wydan\u0105 w tym samym dniu uchwa\u0142\u0105 S\u0105du Najwy\u017cszego o sygn. III CZP 16\/21, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dopuszczalne jest zastrze\u017cenie kary umownej za zw\u0142ok\u0119 w wykonaniu zobowi\u0105zania w postaci okre\u015blonego procentu ustalonego wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki, nawet je\u017celi nie okre\u015blono ko\u0144cowego terminu naliczania kary umownej ani jej kwoty maksymalnej.<\/p>\r\n
Je\u015bli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawach dotycz\u0105cych kar umownych to zadzwo\u0144 pod numer 61 852 26 10<\/a> lub napisz e-mail na adres\u00a0pmj@jarzpartner.pl<\/a>\u00a0i\u00a0um\u00f3w si\u0119 na\u00a0pierwsz\u0105 konsultacj\u0119 w\u00a0Kancelarii Prawnej Jarzy\u0144ski & Wsp\u00f3lnicy.<\/strong><\/p>\r\n\t\t