Przy uchwalaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej: plan miejscowy) rada gminy musi kierowa\u0107 si\u0119 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami prawa, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Ustaw\u0105 z 27.03.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: u.p.z.p.). Czasami dochodzi do niedopuszczalnej i nieuzasadnionej ingerencji w prawo w\u0142asno\u015bci do nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re jest chronione na podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konstytucja RP) i ustaw. Powoduje to konieczno\u015b\u0107 stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci planu miejscowego w ca\u0142o\u015bci lub w cz\u0119\u015bci przez wojewod\u0119 w post\u0119powaniu nadzorczym lub przez s\u0105d administracyjny w przypadku wniesienia skargi.<\/p>\r\n
<\/p>\r\n
Kszta\u0142towanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym m.in. uchwalanie plan\u00f3w miejscowych, z wyj\u0105tkiem morskich w\u00f3d wewn\u0119trznych, morza terytorialnego i wy\u0142\u0105cznej strefy ekonomicznej oraz teren\u00f3w zamkni\u0119tych, nale\u017cy do zada\u0144 w\u0142asnych gminy (art. 3 ust. 1 u.p.z.p.).<\/p>\r\n
Ustalenia planu miejscowego kszta\u0142tuj\u0105, wraz z innymi przepisami, spos\u00f3b wykonywania prawa w\u0142asno\u015bci nieruchomo\u015bci. Ka\u017cdy ma prawo, w granicach okre\u015blonych ustaw\u0105, do zagospodarowania terenu, do kt\u00f3rego ma tytu\u0142 prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi m.in. w planie miejscowym, je\u017celi nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz os\u00f3b trzecich (art. 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.z.p.).<\/p>\r\n
Rada gminy uchwalaj\u0105c plan miejscowy czasami ingeruje w spos\u00f3b niedopuszczalny i nieuzasadniony w prawo w\u0142asno\u015bci do nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re jest zdefiniowane w art. 140 Ustawy z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (dalej: k.c.) i chronione na podstawie art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji RP. Powoduje to konieczno\u015b\u0107 stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci planu miejscowego w ca\u0142o\u015bci lub w cz\u0119\u015bci.<\/p>\r\n
W granicach okre\u015blonych przez ustawy i zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego w\u0142a\u015bciciel mo\u017ce, z wy\u0142\u0105czeniem innych os\u00f3b, korzysta\u0107 z rzeczy jak\u0105 jest nieruchomo\u015b\u0107 zgodnie ze spo\u0142eczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017ce pobiera\u0107 z niej po\u017cytki i inne dochody. W tych samych granicach mo\u017ce rozporz\u0105dza\u0107 nieruchomo\u015bci\u0105 (art. 140 k.c.).<\/p>\r\n
W\u0142asno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa w\u0142asno\u015bci a wyw\u0142aszczenie jest dopuszczalne jedynie w\u00f3wczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za s\u0142usznym odszkodowaniem (art. 64 ust. 3 i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP). Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolno\u015bci i praw mog\u0105 by\u0107 ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy s\u0105 konieczne w demokratycznym pa\u0144stwie dla jego bezpiecze\u0144stwa lub porz\u0105dku publicznego, b\u0105d\u017a dla ochrony \u015brodowiska, zdrowia i moralno\u015bci publicznej, albo wolno\u015bci i praw innych os\u00f3b. Ograniczenia te nie mog\u0105 narusza\u0107 istoty wolno\u015bci i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).<\/p>\r\n
Naruszenie zasad sporz\u0105dzania planu miejscowego to przyj\u0119cie rozwi\u0105za\u0144 niezgodnych z normami konstytucyjnymi lub zawartymi w ustawach materialnoprawnych, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 granice wykonywania w\u0142adztwa planistycznego. Jako naruszenie zasad sporz\u0105dzania planu nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c traktowa\u0107 naruszenie ustale\u0144 studium uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego gminy [wyrok Wojew\u00f3dzkiego S\u0105du Administracyjnego (dalej: WSA) w Bia\u0142ymstoku z 24.05.2018 r., II SA\/Bk 207\/18].<\/p>\r\n
Ka\u017cda regulacja zawarta w planie miejscowym wprowadzaj\u0105ca zakaz okre\u015blonego wykorzystania nieruchomo\u015bci, do kt\u00f3rej przys\u0142uguje tytu\u0142 prawny w postaci prawa w\u0142asno\u015bci lub prowadz\u0105ca w inny spos\u00f3b do ograniczenia mo\u017cliwo\u015bci korzystania z niej, kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciciel musi si\u0119 wbrew w\u0142asnej woli podporz\u0105dkowa\u0107, prowadzi do naruszenia prawa w\u0142asno\u015bci, chronionego konstytucyjnie oraz przez art. 140 k.c. Skoro plan miejscowy uchwalany jest na podstawie delegacji ustawowej (ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w ustawie), to ograniczenia w prawie w\u0142asno\u015bci nim wprowadzane s\u0105 prawnie dopuszczalne. Ustalenia planu mog\u0105 ogranicza\u0107 w\u0142asno\u015b\u0107 i takie regulacje nie stanowi\u0105 naruszenia prawa, o ile dzieje si\u0119 to z poszanowaniem prawa, w tym chronionych warto\u015bci konstytucyjnych – r\u00f3wnie\u017c zasady proporcjonalno\u015bci (wyrok WSA we Wroc\u0142awiu z 25.04.2013 r., II SA\/Wr 134\/13).<\/p>\r\n
Ingerencja gminy w prawa w\u0142a\u015bcicielskie jest wyj\u0105tkiem od zasady nienaruszalno\u015bci w\u0142asno\u015bci przez w\u0142adze publiczne. Ka\u017cde wyznaczenie w planie miejscowym dodatkowych ogranicze\u0144 wykonywania prawa w\u0142asno\u015bci, musi by\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo, profesjonalnie i wiarygodnie uzasadnione. Ograniczenia te nie mog\u0105 by\u0107 interpretowane rozszerzaj\u0105co [wyrok Naczelnego S\u0105du Administracyjnego (dalej: NSA) z 5.12.2012 r., II OSK 1407\/11]. Tworzenie planu miejscowego ujawnia wielokrotnie istnienie sprzecznych interes\u00f3w r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w, jak i kolizje interes\u00f3w mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi cz\u0142onkami wsp\u00f3lnoty samorz\u0105dowej a sam\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 i w procesie stanowienia planu miejscowego gmina musi te konflikty rozstrzyga\u0107, przyjmuj\u0105c optymalne rozwi\u0105zania mieszcz\u0105ce si\u0119 w granicach obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w. Obywatele mog\u0105 oczekiwa\u0107, \u017ce gmina gospodaruj\u0105c przestrzeni\u0105, b\u0119dzie to czyni\u0142a tak, aby ograniczy\u0107 ingerencj\u0119 w sfer\u0119 praw w\u0142asno\u015bciowych do niezb\u0119dnego minimum, jednocze\u015bnie daj\u0105c dowody racjonalno\u015bci podejmowanych rozwi\u0105za\u0144 (wyrok WSA w Szczecinie z 25.05.2016 r., II SA\/Sz 218\/16).<\/p>\r\n
Gmina ustalaj\u0105c przeznaczenie terenu lub okre\u015blaj\u0105c potencjalny spos\u00f3b zagospodarowania i korzystania z terenu zobowi\u0105zana jest wa\u017cy\u0107 interes publiczny i interesy prywatne, w tym zg\u0142aszane w postaci wniosk\u00f3w i uwag, zmierzaj\u0105ce do ochrony istniej\u0105cego stanu zagospodarowania terenu, jak i zmian w zakresie jego zagospodarowania, a tak\u017ce analizy ekonomiczne, \u015brodowiskowe i spo\u0142eczne. Nie znajduje wystarczaj\u0105cego uzasadnienia w przepisach u.p.z.p. wprowadzenie przez plan miejscowy ograniczenia dotycz\u0105cego swobody zagospodarowania terenu poprzez przeznaczenie cz\u0119\u015bci nieruchomo\u015bci pod drog\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, kt\u00f3ra przebiega przez \u015brodek nieruchomo\u015bci (wyrok WSA w Warszawie z 30.06.2020 r., IV SA\/Wa 204\/20).<\/p>\r\n
Ukszta\u0142towane przez nauk\u0119 prawa poj\u0119cie \u201ew\u0142adztwo planistyczne\u201d oznacza uprawnienie gminy do w\u0142adczego kszta\u0142towania sposobu zagospodarowania terenu na jej obszarze przez stanowione w tej mierze plany miejscowe. Nie posiada ono jednak charakteru nieograniczonego i nie oznacza pe\u0142nej swobody w okre\u015blaniu przeznaczenia i zasad zagospodarowania poszczeg\u00f3lnych obszar\u00f3w. W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzgl\u0119dnia si\u0119 bowiem, opr\u00f3cz szeregu element\u00f3w wymienionych w art. 1 ust. 2 u.p.z.p., tak\u017ce prawo w\u0142asno\u015bci. W art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP dopuszczono ingerencj\u0119 w sfer\u0119 prawa w\u0142asno\u015bci, musi ona pozosta\u0107 jednak w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do cel\u00f3w, dla osi\u0105gni\u0119cia kt\u00f3rych ustanawia si\u0119 okre\u015blone ograniczenia. W demokratycznym pa\u0144stwie prawnym uzasadnieniem naruszenia zasady proporcjonalno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci nie mo\u017ce by\u0107 za\u0142o\u017cenie, zgodnie z kt\u00f3rym w razie alternatywy mi\u0119dzy naruszeniem interesu jednej osoby oraz naruszeniem interes\u00f3w wielu os\u00f3b zawsze wybiera si\u0119 naruszenie interesu jednej osoby, gdy\u017c jest to rozwi\u0105zanie bardziej uzasadnione spo\u0142ecznie i ekonomicznie (wyrok WSA w Opolu z 20.08.2020 r., II SA\/Op 174\/20). Przekroczenie przys\u0142uguj\u0105cego gminie w\u0142adztwa planistycznego poprzez niezgodne z zasad\u0105 r\u00f3wno\u015bci i zasad\u0105 proporcjonalno\u015bci ograniczenie prawa w\u0142asno\u015bci nieruchomo\u015bci stanowi naruszenie zasad sporz\u0105dzania planu miejscowego w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p. skutkuj\u0105ce jego niewa\u017cno\u015bci\u0105 (wyrok NSA z 3.07.2014 r., II OSK 240\/13).<\/p>\r\n
W\u0142adztwo planistyczne nie mo\u017ce by\u0107 traktowane jako nieumotywowana przekonywuj\u0105co ingerencja gminy w prawa w\u0142a\u015bcicielskie. Ingerencja ta jest mo\u017cliwa, ale musi te\u017c uwzgl\u0119dnia\u0107 proporcjonalnie wywa\u017cony interes publiczny z uprawnieniami w\u0142a\u015bcicielskimi (wyrok WSA w Poznaniu z 13 grudnia 2018 r., IV SA\/Po 897\/18). Brzmienie przepis\u00f3w u.p.z.p. jednoznacznie wskazuje, \u017ce \u201einteres spo\u0142eczny\u201d nie uzyska\u0142 prymatu pierwsze\u0144stwa w odniesieniu do interesu jednostki. Podstawowa zasada r\u00f3wno\u015bci wobec prawa wymaga wywa\u017cenia wszystkich interes\u00f3w, jakie wyst\u0119puj\u0105 w danej sprawie. Istota dzia\u0142ania zasady wywa\u017cania przeciwstawnych interes\u00f3w opiera si\u0119 na prawid\u0142owej realizacji dw\u00f3ch element\u00f3w tej zasady: wywa\u017caniu warto\u015bci interes\u00f3w i rezultacie wywa\u017cenia (wyrok NSA z 19.06.2008 r., II OSK 437\/08). W razie kolizji przyznanie prymatu jednemu interesowi ponad drugim (w szczeg\u00f3lno\u015bci interesu publicznego ponad interesem indywidualnym) skutkuje konieczno\u015bci\u0105 por\u00f3wnania za ka\u017cdym razem warto\u015bci chronionych z\u00a0tymi, kt\u00f3re z\u00a0powodu ustanowionej regulacji maj\u0105 ulec ograniczeniu. W konsekwencji uczynienie jednego z interes\u00f3w nadrz\u0119dnym, wymaga szczeg\u00f3lnej rozwagi i szczeg\u00f3lnie pieczo\u0142owitego umotywowania przez organ uchwalaj\u0105cy plan miejscowy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 26.01.2015 r., akt II SA\/Gl 1211\/14).<\/p>\r\n
Ocena zarzutu nadu\u017cycia w\u0142adztwa planistycznego wymaga rozwa\u017cenia, czy dosz\u0142o do nale\u017cytego wywa\u017cania interesu og\u00f3lnego i interes\u00f3w indywidualnych. Dla procesu wa\u017cenia interes\u00f3w indywidualnych i zbiorowych istotne znaczenie maj\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci postanowienia art. 1 ust. 2 u.p.z.p., kt\u00f3re wskazuj\u0105 na warto\u015bci, kt\u00f3re podczas wykonywania w\u0142adztwa planistycznego powinny by\u0107 uwzgl\u0119dniane. W ka\u017cdym przypadku sporz\u0105dzania planu miejscowego organy gminy maj\u0105 obowi\u0105zek ustalenia faktycznego stanu zagospodarowania teren\u00f3w obj\u0119tych procedur\u0105 planistyczn\u0105, przy czym dotyczy to istniej\u0105cej legalnej zabudowy oraz stanu w zakresie istniej\u0105cych w obrocie prawnym ostatecznych decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji udzielaj\u0105cych pozwolenia na budow\u0119 obiekt\u00f3w budowlanych na tym terenie (wyrok NSA z 18.04.2018 r., II OSK 2110\/17).<\/p>\r\n
Zasada proporcjonalno\u015bci nie jest jednoznacznie zdefiniowana. Jest ona jednak postrzegana jako dyrektywa adresowana do organ\u00f3w pa\u0144stwa, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 organy te czyni\u0105c u\u017cytek z przyznanych kompetencji nie powinny ustanawia\u0107 nadmiernych ogranicze\u0144 w korzystaniu przez jednostk\u0119 z podstawowych praw i wolno\u015bci (por. wyrok WSA w Warszawie z 23.05.2011 r., III SA\/Wa 2482\/10). Zasada proporcjonalno\u015bci obejmuje wi\u0119c wym\u00f3g doboru \u015brodk\u00f3w skutecznych, czyli rzeczywi\u015bcie s\u0142u\u017c\u0105cych realizacji zamierzonych cel\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d mo\u017cliwych \u015brodk\u00f3w nale\u017cy wybiera\u0107 najmniej uci\u0105\u017cliwe dla jednostki. Ograniczenie danego prawa musi ponadto pozosta\u0107 w odpowiedniej proporcji do cel\u00f3w, kt\u00f3rych ochrona uzasadnia ustanowienie tego ograniczenia (por. wyrok NSA z 27.01.2015 r., II OSK 1540\/13).<\/p>\r\n
Je\u015bli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawach dotycz\u0105cych stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci planu miejscowego to zadzwo\u0144 pod numer 61 852 26 10<\/a> lub napisz e-mail na adres pmj@jarzpartner.pl<\/a>\u00a0i\u00a0um\u00f3w si\u0119 na\u00a0pierwsz\u0105 konsultacj\u0119 w\u00a0Kancelarii Prawnej Jarzy\u0144ski & Wsp\u00f3lnicy.<\/strong><\/p>\r\n\t\t