S\u0105d Najwy\u017cszy w uchwale z 9 grudnia 2021 r. o sygn. III CZP 16\/21 wskaza\u0142, \u017ce dopuszczalne jest zastrze\u017cenie kary umownej za zw\u0142ok\u0119 w wykonaniu zobowi\u0105zania w postaci okre\u015blonego procentu ustalonego wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki, nawet je\u017celi nie okre\u015blono ko\u0144cowego terminu naliczania kary umownej ani jej kwoty maksymalnej. W doktrynie i orzecznictwie s\u0105 prezentowane r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy w zakresie konieczno\u015bci limitowania kary umownej. Nie spos\u00f3b przes\u0105dzi\u0107 czy stanowisko zawarte w uchwale zostanie przyj\u0119te powszechnie przez inne sk\u0142ady s\u0105d\u00f3w i zako\u0144czy wieloletnie spory.<\/p>\r\n
<\/p>\r\n
Sprawa, w kt\u00f3rej zapad\u0142a uchwa\u0142a dotyczy\u0142a niewykonania w terminie prac budowlanych przez podwykonawc\u0119. W umowie strony zamie\u015bci\u0142y postanowienie, zgodnie z kt\u00f3rym w przypadku zw\u0142oki w wykonaniu przedmiotu umowy, podwykonawca mia\u0142 zap\u0142aci\u0107 wykonawcy kar\u0119 umown\u0105 w wysoko\u015bci 2% wynagrodzenia wskazanego w umowie za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki.<\/p>\r\n
W wyroku oddalaj\u0105cym pow\u00f3dztwo o zap\u0142at\u0119 kary umownej S\u0105d I instancji powo\u0142a\u0142 si\u0119 na wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 22 pa\u017adziernika 2015 r. o sygn. IV CSK 687\/14 stwierdzaj\u0105cy, i\u017c nieokre\u015blenie w umowie ko\u0144cowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obci\u0105\u017cenia zobowi\u0105zanego tym \u015bwiadczeniem w nieokre\u015blonym czasie, a wi\u0119c w istocie tworzy zobowi\u0105zanie wieczne, nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119. Takie ukszta\u0142towanie zobowi\u0105zania zap\u0142aty kary umownej, nie spe\u0142nia nale\u017c\u0105cego do jego istoty wynikaj\u0105cego z art. 483 \u00a7 1 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) wymagania okre\u015blenia sumy pieni\u0119\u017cnej podlegaj\u0105cej zap\u0142acie w zwi\u0105zku z niewykonaniem lub nienale\u017cytym wykonaniem zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego. Wym\u00f3g ten jest spe\u0142niony, gdy strony z g\u00f3ry okre\u015blaj\u0105 wysoko\u015b\u0107 kary umownej, albo gdy w tre\u015bci umowy wskazuj\u0105 podstawy do definitywnego okre\u015blenia jej wysoko\u015bci.<\/p>\r\n
S\u0105d II instancji rozpoznaj\u0105c spraw\u0119 powzi\u0105\u0142 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 co do rozstrzygni\u0119cia S\u0105du I instancji. Wyja\u015bni\u0142, \u017ce w orzecznictwie istnieje rozbie\u017cno\u015b\u0107 co do ustalenia charakteru kary umownej i przytoczy\u0142 wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 28 czerwca 2017 r. o sygn. IV CSK 525\/16, w kt\u00f3rym uznano wa\u017cno\u015b\u0107 postanowienia zastrzegaj\u0105cego kar\u0119 umown\u0105 podobnego do badanego w niniejszej sprawie.<\/p>\r\n
Z tego wzgl\u0119du S\u0105d II instancji przedstawi\u0142 S\u0105dowi Najwy\u017cszemu do rozpoznania zagadnienie prawne: \u201eCzy wa\u017cne i dopuszczalne jest zastrze\u017cenie na podstawie art. 483 \u00a7 1 k.c. kary umownej w postaci okre\u015blonego procentu wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki bez okre\u015blenia ko\u0144cowego terminu naliczenia kary umownej ani jej kwoty maksymalnej?\u201d.<\/em><\/p>\r\n Rozpatruj\u0105c zagadnienie prawne S\u0105d Najwy\u017cszy podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119, i\u017c dopuszczalne jest zastrze\u017cenie kary umownej za zw\u0142ok\u0119 w wykonaniu zobowi\u0105zania w postaci okre\u015blonego procentu ustalonego wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki, nawet je\u017celi nie okre\u015blono ko\u0144cowego terminu naliczania kary umownej ani jej kwoty maksymalnej.<\/p>\r\n Na podstawie art. 483 \u00a7 1 k.c. mo\u017cna zastrzec w umowie, \u017ce naprawienie szkody wynik\u0142ej z niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego nast\u0105pi przez zap\u0142at\u0119 okre\u015blonej sumy pieni\u0119\u017cnej (kara umowna).<\/p>\r\n W orzecznictwie ugruntowany jest pogl\u0105d, i\u017c okre\u015blenie wysoko\u015bci kary umownej nie musi polega\u0107 na wskazaniu konkretnej kwoty, ale wystarczaj\u0105ce jest oznaczenie podstaw do jej obliczenia (zob. m.in. wyroki S\u0105du Najwy\u017cszego z: 8 lutego 2007 r., I CSK 420\/06; 6 lutego 2008 r., II CSK 428\/07; 15 listopada 2012 r., V CSK 515\/11; 2 czerwca 2016 r., I CSK 506\/15; 28 czerwca 2017 r., IV CSK 525\/16). Wobec tego za prawid\u0142owe nale\u017cy uzna\u0107 zastrze\u017cenie kary umownej nawet, je\u017celi nie okre\u015blono terminu ko\u0144cowego je naliczania lub kwoty maksymalnej.<\/p>\r\n S\u0105d Najwy\u017cszy uzna\u0142, \u017ce za niedopuszczalno\u015bci\u0105 zastrze\u017cenia kary umownej w postaci uzgodnionej kwoty za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki bez okre\u015blenia jej maksymalnej wysoko\u015bci nie przemawia potrzeba ochrony d\u0142u\u017cnika. W obowi\u0105zuj\u0105cym systemie prawnym nie ma zasady, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 d\u0142u\u017cnik zaci\u0105gaj\u0105cy zobowi\u0105zanie musi z g\u00f3ry zna\u0107 maksymalny rozmiar odpowiedzialno\u015bci z tytu\u0142u jego niewykonania. Przyk\u0142adowo, odszkodowanie za niewykonanie lub nienale\u017cyte wykonanie zobowi\u0105zania nie jest limitowane \u017cadn\u0105 g\u00f3rn\u0105 granic\u0105. Tym samym, tak\u017ce w odniesieniu do kary umownej nie ma podstaw, aby uzna\u0107, \u017ce konieczne jest okre\u015blenie g\u00f3rnego pu\u0142apu odpowiedzialno\u015bci d\u0142u\u017cnika, je\u017celi same strony go nie okre\u015bli\u0142y. W przypadku ustalenia kary umownej jako procentowego wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki, nie ma znaczenia czy ustalono maksymalny pu\u0142ap jej wysoko\u015bci czy nie. Wyliczenie kwoty kary polega na pomno\u017ceniu ustalonej liczby dni zw\u0142oki przez wskazan\u0105 kwot\u0119 lub kwot\u0119 wyliczon\u0105 przy zastosowaniu okre\u015blonego procentu. Oznacza to, \u017ce tak ustalona kara umowna jest kwot\u0105 okre\u015blon\u0105 na podstawie art. 483 \u00a7 1 k.c., gdy\u017c mo\u017cna j\u0105 wyliczy\u0107.<\/p>\r\n Tym samym S\u0105d Najwy\u017cszy nie podzieli\u0142 stanowiska wyra\u017conego w powo\u0142anym powy\u017cej wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z 22 pa\u017adziernika 2015 r. o sygn. IV CSK 687\/14 wskazuj\u0105cym, i\u017c kara umowna za zw\u0142ok\u0119 nieograniczona terminem ko\u0144cowym naliczania lub maksymaln\u0105 wysoko\u015bci\u0105 jest niedopuszczalna.<\/p>\r\n Zdaniem S\u0105du Najwy\u017cszego, zobowi\u0105zanie do zap\u0142aty kary umownej ukszta\u0142towane zgodnie z rozpatrywanym postanowieniem umownym nale\u017cy uzna\u0107 za zobowi\u0105zanie ci\u0105g\u0142e, gdy\u017c rozmiar \u015bwiadczenia zwi\u0119ksza si\u0119 z up\u0142ywem czasu. Zobowi\u0105zanie takie nie mo\u017ce wygasn\u0105\u0107 w drodze wypowiedzenia, gdy\u017c godzi\u0142oby to w sens jego istnienia. D\u0142u\u017cnik mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 stan op\u00f3\u017anienia spe\u0142niaj\u0105c \u015bwiadczenie g\u0142\u00f3wne. Nawet jednak, gdy to nie nast\u0105pi, zar\u00f3wno roszczenie o spe\u0142nieniu \u015bwiadczenia g\u0142\u00f3wnego, jak i roszczenie o zap\u0142at\u0119 odsetek, mog\u0105 ulec przedawnieniu. Je\u015bli natomiast kara umowna jest ra\u017c\u0105co wyg\u00f3rowana to odpowiedni\u0105 instytucj\u0105 jak\u0105 mo\u017ce zastosowa\u0107 s\u0105d jest jej miarkowanie.<\/p>\r\n Uznaj\u0105c tak\u0105 konstrukcj\u0119 zastrze\u017cenia kary umownej S\u0105d Najwy\u017cszy wskaza\u0142, \u017ce jest to dopuszczalne w oparciu o zasad\u0119 swobody um\u00f3w. Badane postanowienie umowne nie sprzeciwia si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Ponadto nie ma przepisu prawnego, kt\u00f3ry zakazywa\u0142by zastrzegania kary umownej bez okre\u015blenia jej maksymalnej wysoko\u015bci.<\/p>\r\n S\u0105d Najwy\u017cszy przypomnia\u0142, \u017ce kwestia wp\u0142ywu przedawnienia roszczenia g\u0142\u00f3wnego na mo\u017cliwo\u015b\u0107 dalszego naliczania kar umownych jest przedmiotem rozbie\u017cno\u015bci w orzecznictwie. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce dominuj\u0105cym jest pogl\u0105d, i\u017c kara umowna nie mo\u017ce by\u0107 skutecznie naliczana po up\u0142ywie terminu przedawnienia roszczenia g\u0142\u00f3wnego (zob. wyroki S\u0105du Najwy\u017cszego z 20 maja 2021 r., IV CSKP 58\/21 i 30 sierpnia 2006 r., II CSK 90\/06). Jego przyj\u0119cie chroni interes d\u0142u\u017cnika, gdy\u017c nie b\u0119dzie musia\u0142 p\u0142aci\u0107 kar umownych w niesko\u0144czono\u015b\u0107.<\/p>\r\n Orzecznictwo i doktryna nie s\u0105 jednolite w kwestii wa\u017cno\u015bci zastrze\u017cenia kary umownej w postaci okre\u015blonego procentu wynagrodzenia umownego za ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki bez okre\u015blenia ko\u0144cowego terminu naliczania kary umownej ani jej kwoty maksymalnej.<\/p>\r\n Uchwa\u0142a S\u0105du Najwy\u017cszego z 9 grudnia 2021 r. opowiada si\u0119 za dopuszczalno\u015bci\u0105 takiego postanowienia umownego, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do przyj\u0119cia tego stanowiska przez inne sk\u0142ady s\u0105d\u00f3w i zako\u0144czenia rozbie\u017cno\u015bci.<\/p>\r\n Skutkiem uchwa\u0142y mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza pewno\u015b\u0107 stron co do mo\u017cliwo\u015bci zastrze\u017cenia kar umownych bez okre\u015blania ko\u0144cowego terminu naliczania i g\u00f3rnego limitu.<\/p>\r\n Rozstrzygni\u0119cie to jest korzystne dla wierzycieli \u017c\u0105daj\u0105cych zap\u0142aty kar umownych, gdy\u017c zmniejsza ryzyko uznania za niewa\u017cne postanowie\u0144 o karach umownych bez okre\u015blenia limitu. Brak zastrze\u017cenia maksymalnej wysoko\u015bci kary umownej mo\u017cne jednak prowadzi\u0107 do znacznego zwi\u0119kszenia jej wysoko\u015bci wskutek up\u0142ywu czasu, co jest niekorzystne dla d\u0142u\u017cnika.<\/p>\r\n Je\u015bli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawach dotycz\u0105cych kar umownych to zadzwo\u0144 pod numer 61 852 26 10<\/a>\u00a0lub napisz e-mail na\u00a0adres\u00a0pmj@jarzpartner.pl<\/a>\u00a0i\u00a0um\u00f3w si\u0119 na\u00a0pierwsz\u0105 konsultacj\u0119 w\u00a0Kancelarii Prawnej Jarzy\u0144ski & Wsp\u00f3lnicy.<\/strong><\/p>\r\n\t\tKara umowna bez terminu ko\u0144cowego i kwoty maksymalnej<\/strong><\/h4>\r\n
Znaczenie uchwa\u0142y<\/strong><\/h4>\r\n