Masz prawo nas wypróbować >>>

Oparcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego niewskazanego przez strony sporu

W polskiej procedurze cywilnej obowiązuje zasada „iura novit curia”, zgodnie z którą Sąd zna prawo i nie musi opierać rozstrzygnięcia na podstawie prawnej wskazanej przez którąkolwiek ze stron. Ta zasada doznaje jednak pewnych wyjątków – jeden z nich dotyczący art. 5 Kodeksu cywilnego (dalej jako: K.c.), został sformułowany w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 lutego 2017 roku o sygn. akt V ACa 445/16.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 5 K.c.:

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.”.

Przepis został sformułowany w sposób pozwalający na jego szerokie zastosowanie w sytuacjach, w których wydanie rozstrzygnięcia choć zgodne z przepisami prawa, jest niesprawiedliwie w odbiorze społecznym.

W doktrynie podkreśla się, że art. 5 K.c. nie powinien być wykorzystywany powszechnie przez Sądy, gdyż jest rozwiązaniem absolutnie wyjątkowym i jego stosowanie powinno być ograniczone tylko do sytuacji rażąco niesprawiedliwych.

W opisywanej sprawie Sąd I instancji rozstrzygając sprawę wskazał, iż pomimo, że roszczenie powódki jest zasadne w świetle obowiązującego prawa, to powództwo podlega oddaleniu na podstawie art. 5 K.c. oraz przy uwzględnieniu zasad obrotu gospodarczego i doświadczenia życiowego.

Co istotne, pozwani nie powoływali się w sprawie na art. 5 K.c.

Sąd Apelacyjny w Katowicach uznał, że w niniejszej sprawie doszło do nieważności postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5) Kodeksu postępowania cywilnego.

Rozstrzygnięcie o roszczeniu przez Sąd na innej podstawie prawnej niż wskazywana przez stronę, bez poinformowania o takiej możliwości przed zamknięciem rozprawy skutkuje nieważnością postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony praw.

Choć Sąd nie jest związany podaną przez strony podstawą prawną i może orzec na podstawie przepisu niewskazanego przez stronę, powinien on jednak uprzedzić o takim zamiarze, jeżeli zmiana podstawy prawnej rozstrzygnięcia wpływa na zakres praw i obowiązków procesowych stron.

Oddalenie powództwa wyłącznie na podstawie art. 5 K.c. (niewskazanym przez strony) przesądziło o naruszeniu prawa powódki do obrony jej praw.

Tym samym, jeżeli Sąd „z urzędu” zamierza oprzeć rozstrzygnięcie na podstawie art. 5 K.c., to musi o tym poinformować strony, tak aby miały one możliwość ustosunkowania się do działań Sądu w trakcie procesu.


Blog Prawniczy

  • Należny zachowek oblicza się według cen z daty orzekania

    Wysokość zachowku należnego pominiętemu spadkobiercy zależy wprost od wartości spadku. Regulacja ustawowa nie określa jednak według jakich cen należy dokonać oszacowania poszczególnych składników masy spadkowej. Możliwe jest zaprezentowanie w tym zakresie co najmniej kilku poglądów, z których każdy może mieć wymierne przełożenie na wysokość roszczenia.

    W wielu sprawach istotne staje się ustalenie czy wartość spadku określać według stanu z chwili jego otwarcia (tj. śmierci spadkodawcy) oraz cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku, czy też poprzez przyjęcie stanu istniejącego np. w momencie sprzedaży składników masy spadkowej i według ceny uzyskanej przez spadkobiercę. Warto przy tym zwrócić uwagę, że roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od momentu ogłoszenia testamentu (w szczególnych wypadkach od momentu otwarcia spadku). Pominięty spadkobierca ma zatem dosyć dużo czasu na dochodzenie swoich praw a w miarę jego upływu ceny poszczególnych składników mogą się zmieniać.

    więcej
  • Prawo odrębnej własności lokalu nie wygasa wraz z upływem okresu użytkowania wieczystego

    Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę z 25 sierpnia 2017 roku o sygn. akt III CZP 11/17 o treści:

    „Upływ terminu, na który zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, nie powoduje wygaśnięcia prawa odrębnej własności lokalu znajdującego się w budynku położonym na tym gruncie.”.

    Tym samym, Sąd Najwyższy rozstrzygnął istniejącą od wielu lat rozbieżność w doktrynie i orzecznictwie.

    Zgodnie z pierwszym poglądem w momencie wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego gruntu wygasa również prawo własności lokali. Pogląd ten uzasadniano przede wszystkim treścią art. 235 § 2 Kodeksu cywilnego (dalej jako: K.c.), zgodnie z którym:

    „Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym.”.

    Przytoczony przepis stanowi o akcesoryjności prawa własności wzniesionych na użytkowanym gruncie budynków i zainstalowanych urządzeń, które nie może istnieć bez istnienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Prawo własności do takich budynków i urządzeń nie może występować w obrocie samodzielnie.

    więcej